Shunning: uitstoting als sectorair instrument
Shunning — sociale uitstoting van afwijkers — is een klassiek mechanisme van high-control groups. Het straft de uittreder én waarschuwt blijvers: dit gebeurt met wie afwijkt.
Het kader
Bij Jehovah's Getuigen heette shunning lang "disfellowshipping" (sinds 2024 "removal from the congregation"); bij Scientology heet het "disconnection" (bron). Omdat mensen sociale wezens zijn, is uitsluiting een zware straf. Wie ziet wat met uittreders gebeurt, blijft zelf in de pas.
De observaties
Detransitioners stelselmatig uitgesloten
In de online enquête van Vandenbussche (2022) onder 237 detransitioners meldden de deelnemers een groot gebrek aan steun, met veel negatieve ervaringen in de medische en psychische zorg en in de lhbt+-gemeenschap (bron). Sommige deelnemers beschreven schaamte, isolement en het verlies van steun uit de lhbt-gemeenschap en van vrienden; anderen benadrukten juist de steun van familie, partner en vrienden (bron). Zie casus.
Cancellation van schrijvers
Helen Joyce beschrijft in Trans de zaak van Maya Forstater tegen CGD Europe, waarin het Employment Appeal Tribunal op 10 juni 2021 uitspraak deed, de zaak van advocaat Allison Bailey tegen haar kantoor en Stonewall, en hoe filosoof Kathleen Stock ontslag nam bij de University of Sussex vanwege toenemende intimidatie door een deel van de studenten en medewerkers (bron). Zie casus J.K. Rowling.
Angst onder clinici
Cass schreef in het voorwoord van het eindrapport (vertaald) dat er weinig andere gebieden in de gezondheidszorg zijn "waar professionals zo bang zijn om openlijk hun mening te geven, waar mensen op sociale media worden belasterd en waar het schelden doet denken aan het ergste pestgedrag". Clinici vertelden de Cass Review ook dat ze vrezen voor beschuldigingen van conversiepraktijken wanneer ze een aanpak volgen die bij andere groepen kinderen als normale klinische praktijk geldt; sommige zorgverleners zijn daardoor bang geworden om verwijzingen van deze jongeren aan te nemen (bron).
Wetenschappelijke shunning
Brown University haalde in 2018 het persbericht over Lisa Littman's onderzoek naar rapid-onset gender dysphoria van zijn website; PLOS ONE publiceerde in 2019 een gecorrigeerde versie (bron). Kenneth Zucker werd in 2015 ontslagen bij CAMH Toronto en de kliniek werd gesloten na een externe review; in 2018 schikte CAMH voor 586.000 dollar en bood excuses aan voor een onjuiste bewering over hem in het rapport (bron).
De analyse
Shunning werkt niet alleen door de directe consequentie voor de uittreder maar door het signaal aan blijvers. Wie ziet dat een collega-clinicus haar baan verloor omdat zij exploration toepaste, denkt twee keer na voor zij dat zelf doet. Wie ziet wat er rond Maya Forstater gebeurde, denkt twee keer na voor zij iets vergelijkbaars uit.
Lalich beschrijft in Bounded Choice twee groepen, Heaven's Gate en de Democratic Workers Party (bron). Een groep hoeft zelden expliciet leden weg te sturen — het is genoeg dat ze laat zien wat met afwijkers gebeurt. De feed van het lid wordt gevuld met voorbeelden van wat niet mag gebeuren, en zelfregulatie doet de rest.
Caveats
- Niet elke negatieve reactie op een uitspraak is shunning. Mensen mogen kritisch zijn, contacten beëindigen, of platforms verlaten. Het wordt shunning wanneer het systematisch en gecoördineerd plaatsvindt, met de expliciete bedoeling de afwijker uit te sluiten en te waarschuwen.
- Niet alle gecancelde mensen waren onschuldig. Sommige veroordelingen waren terecht. De zorg geldt het patroon waarin elke uitdrukking van twijfel of afwijking leidt tot dezelfde behandeling.
- Andere bewegingen — religieuze sektes, politieke groeperingen — kennen vergelijkbare dynamieken. Dat laat zien dat shunning een generiek kenmerk van high-control groepen is, niet een unieke pathologie van één beweging.
Bronnen
- Lalich, J. (2004). Bounded Choice.
- Hassan, S. (2018). Combatting Cult Mind Control.
- Vandenbussche, E. (2022). Detransition-related needs and support: a cross-sectional online survey. Journal of Homosexuality.