Begrippenlijst
Sektestudies kent een eigen vocabulaire. Hieronder de termen die op deze site terugkomen, met korte definities en de onderzoekers die ze munten.
A
- Asch-effect
- De neiging om in een groep openlijk een mening te uiten die tegen eigen perceptie ingaat, om afwijzing te vermijden. Solomon Asch, 1955.
- Affirmation-only
- Behandelmodel waarin elke gender-zelfidentificatie zonder verkenning wordt bevestigd. WPATH SOC 8 beveelt bij adolescenten juist een uitgebreide biopsychosociale beoordeling aan voordat medische of chirurgische stappen worden gezet (aanbeveling 6.3) (bron).
B
- Belijdeniscultuur
- Vierde criterium van Lifton. Een omgeving waarin het uitspreken van persoonlijke schuld of identiteit publiek vereist is, gericht op het versterken van groepscohesie. Lees meer.
- BITE-model
- Behavior, Information, Thought, Emotion. Steven Hassan's vierdimensionale meetinstrument voor controle. Lees meer.
- Bestaansvergunning
- Achtste criterium van Lifton. Wie buiten de doctrine valt, wordt symbolisch ontmenselijkt of "telt niet". Lees meer.
- Bounded choice
- Janja Lalich's concept van een keuzedomein dat door doctrine zo strak is afgebakend dat leden in eigen perceptie vrij kiezen, terwijl alle alternatieven uit hun oog zijn verdwenen.
D
- Deadname
- Geladen term voor de geboortenaam van iemand die van gender-presentatie veranderde. Het bezit van een eigen taalterm signaleert insider-status en moreel oordeel. Lees meer.
- Desistance
- Het niet doorzetten van genderincongruentie bij prepuberale kinderen. Volgens de Cass Review zette die in studies uit de jaren tachtig bij ongeveer 15 procent van de kinderen door tot in de volwassenheid; latere studies onder kinderen met een formele diagnose vonden doorzettingspercentages van 10 tot 33 procent, en 37 procent bij Steensma e.a. (2013), toen een groter deel van de kinderen al sociaal getransitioneerd was (bron).
- Detransitie
- Het terugdraaien van medische of sociale transitie. In een online enquête onder 100 zelf aangemelde detransitioners (Littman, 2021) vond 55 procent dat zij vóór hun transitie geen adequate beoordeling hadden gekregen; de auteur vermeldt dat de steekproef niet representatief hoeft te zijn (bron). Lees casus.
- Doctrine boven persoon
- Zevende criterium van Lifton. De doctrine geldt als bron van waarheid, ook wanneer ze ingaat tegen geobserveerde individuele ervaring. Lees meer.
E
- Eis tot zuiverheid
- Derde criterium van Lifton. Een binair denken waarin de wereld scherp wordt verdeeld in pure deugd en pure schuld. Lees meer.
G
- Gender-affirming care
- Verzamelterm voor sociale en medische bevestiging van een ervaren genderidentiteit. De Cass Review noemt het vakgebied "an area of remarkably weak evidence" en schrijft dat het bewijs de stelling dat genderbevestigende behandeling het suïciderisico verlaagt niet voldoende ondersteunt (bron).
- Geladen taal
- Zesde criterium van Lifton. Een gespecialiseerd vocabulaire dat complex denken vervangt door binaire ja/nee-categorieën. Lees meer.
- Groupthink
- Irving Janis, 1972. De neiging van hechte groepen om interne consensus te beschermen door tegenargumenten te marginaliseren.
H
- Heilige wetenschap
- Vijfde criterium van Lifton. Doctrine wordt als wetenschappelijk waar gepresenteerd, terwijl wetenschappelijke kritiek als ketterij wordt behandeld. Lees meer.
- High-control group
- Verzamelterm voor groepen die op meerdere BITE-dimensies hoge controle uitoefenen. Term wordt door sektestudies-onderzoekers gebruikt om stigma rond "sekte" te vermijden. Lees meer.
L
- Lovebombing
- Overweldigend warm onthaal van nieuwkomers, dat snelle binding creëert. Lees meer.
M
- Milieubeheersing
- Eerste criterium van Lifton. Controle over de informatie die leden kunnen ontvangen, en over wie ze als gesprekspartners hebben. Lees meer.
- Misgendering
- Het gebruik van pronouns of titels die niet overeenstemmen met iemands zelfgekozen genderidentiteit.
- Mystieke manipulatie
- Tweede criterium van Lifton. Geconstrueerde gebeurtenissen of narratieven worden als spontaan/onontkoombaar gepresenteerd. Lees meer.
S
- Shunning
- Sociale uitstoting van dissidenten of ex-leden. Werkt zowel als straf voor de uittreder als waarschuwing aan blijvers. Lees meer.
- Suïcide-retoriek
- Het stellen "transition or suicide" als enige alternatieven, waardoor twijfel of kritiek als levensbedreigend wordt geframed. De Cass Review schrijft dat het bewijs de stelling dat genderbevestigende behandeling het suïciderisico verlaagt niet voldoende ondersteunt, en dat sommige clinici druk voelen om een medische route te steunen op basis van berichten dat het wel zo is (bron). Lees casus.
T
- TERF
- "Trans-Exclusionary Radical Feminist". Oorspronkelijk descriptief, in praktijk geladen pejoratief gebruikt om feministen die seksueel dimorfisme erkennen uit te sluiten. Lees meer.
- Thought reform
- Lifton's term voor systematische cognitieve herprogrammering binnen totalistische omgevingen. Lees meer.
- Trans tipping point
- Time-cover uit 2014 met de kop "The Transgender Tipping Point: America's Next Civil Rights Frontier", met Laverne Cox (bron). Deze site beschouwt het begrip als voorbeeld van mystieke manipulatie.
W
- WPATH
- World Professional Association for Transgender Health. Uitgever van de Standards of Care (SOC8). Environmental Progress publiceerde op 4 maart 2024 gelekte interne WPATH-berichten (de WPATH Files) en concludeert dat leden weten dat kinderen en jongeren de levenslange gevolgen van de behandeling niet kunnen overzien; van de aangeschreven leden bevestigde één persoon de eigen uitspraken en bestreed een ander de interpretatie (bron). Lees meer.
- Wij-zij-denken
- Binaire toedeling van mensen aan kampen op grond van doctrinele positie. Lees meer.