Vergelijking MK-Ultra: instituut buiten controle
MK-Ultra was een CIA-programma (1953-1972) waarin proefpersonen zonder toestemming psychoactieve stoffen kregen toegediend. Pas in 1975 (Church Committee) werd de omvang publiek. Een leercasus in institutionele zelfgeheimhouding.
Wat geheim bleef
Proefpersonen waren onder meer psychiatrische patiënten, gevangenen, verslaafden, militairen en CIA-medewerkers; naast LSD werden onder meer mescaline, psilocybine en BZ gebruikt. In 1973 liet CIA-directeur Richard Helms de MKUltra-dossiers grotendeels vernietigen; ongeveer 20.000 documenten bleven bewaard en werden gevonden na een FOIA-verzoek in 1977. De Church Committee concludeerde dat "prior consent was obviously not obtained from any of the subjects" (bron).
Wetenschap als dekmantel
De CIA gebruikte frontorganisaties en financierde universitaire onderzoekers, vaak zonder dat die het wisten; de Society for the Investigation of Human Ecology financierde bijvoorbeeld de experimenten van Donald Ewen Cameron in Montreal (bron).
Hoe het uitkwam
De Church Committee van de Senaat en de Rockefeller Commission maakten het programma in de zomer van 1975 openbaar. Frank Olson, een legerbiochemicus, kreeg in november 1953 zonder zijn medeweten LSD toegediend en overleed ongeveer een week later na een val uit een hotelraam; zijn familie ontving in 1975 een schikking van 750.000 dollar en excuses (bron).
Wat de vergelijking aanwijst
MK-Ultra is een uiterste — geen wetenschappelijke controverse maar een mensenrechtenschending. De vergelijking betreft het patroon van institutionele zelf-beschermingsstructuren onder de vlag van zorg of wetenschap. Het patroon is herkenbaar in afgezwakte vorm in elke organisatie die haar kritiek niet uithoudt.
Caveats en afbakening
MK-Ultra was actief misbruik door een veiligheidsdienst; affirmatieve genderzorg is meestal goedbedoelde reguliere zorg. De vergelijking is gigantisch oneerlijk in schaal en intentie. Wat de casus oplevert is alleen het mechanisme van institutionele zelf-beschermings-doctrine onder wetenschapsvlag — niet een morele gelijkstelling.
Bronnen
- Church Committee (1975-76). Final Report, Volume I.
- Marks, J. (1979). The Search for the Manchurian Candidate.
- Senate Resolution 21 — investigations into intelligence activities.