Taalmanipulatie als identiteitsdruk

Door Edward Jansen — volgens hem werkt de taal rond gender als een trechter: wie twijfelt, ervaart schaamte en ziet andere verklaringen uit beeld verdwijnen.

Taal bepaalt wat je kunt denken

Robert Jay Lifton beschreef in Thought Reform and the Psychology of Totalism (1961) acht kenmerken van totalistische beïnvloeding, waaronder 'loading the language': het gebruik van woorden en frasen op nieuwe manieren, waardoor de taal de manier van denken van leden verandert (bron). Jansen vraagt zich af wat de taal rond gender doet met mensen die eigenlijk gewoon verward zijn.

Jansen schrijft dat twintig jaar geleden de hedendaagse betekenis van "transgender" in het gewone taalgebruik nauwelijks bestond, en dat er nu een kant-en-klaar kader is. Voor veel mensen is dat een uitkomst, maar voor anderen werkt het volgens hem als een trechter: als het eerste antwoord op verwarring altijd luidt dat iemand waarschijnlijk trans is, verdwijnen andere verklaringen uit beeld.

Schuldcreatie bij twijfel

Bij Lifton is het opwekken van schuld en schaamte een controlemiddel binnen de 'eis tot zuiverheid' (bron). Edward Jansen betoogt dat de impliciete boodschap in bepaalde kringen luidt: "Als je dit voelt maar het niet erkent, verraad je jezelf." Twijfel zou daar niet als een legitieme fase gelden, maar als verraad aan jezelf.

Volgens Jansen is dit mechanisme structureel hetzelfde als wat homoseksuelen vroeger overkwam: schaamte die tot zelfhaat kon leiden. Alleen staat de richting nu omgekeerd: in sommige gevallen is de schaamte niet meer over het trans-zijn, maar over twijfel. Het is zijn eigen analyse, geen onderzoeksbevinding.

De beschermde-diersoortcultus

Jansen gebruikt de term "beschermde-diersoortcultus" voor de sfeer die ontstaat wanneer één identiteitscategorie zo zwaar is omheind met wet en taboe dat zelfs de voorzichtigste kritische vraag al geldt als aanval. Hij noemt de conversiewet daarvan het meest recente voorbeeld en stelt dat zij twijfel strafbaar maakt. Dat staat niet in de wettekst: artikel 285ba van het Wetboek van Strafrecht (Stb. 2026, 294) stelt het stelselmatig of op indringende wijze willen veranderen of onderdrukken van de genderidentiteit van minderjarigen strafbaar, en bepaalt in het tweede lid dat het oogmerk om op te roepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie ten aanzien van een sociale of medische transitie daar niet onder valt (bron).

Zo schetst Jansen een cirkel: de taal zorgt voor een kant-en-klaar kader, schaamte over twijfel houdt mensen daarin vast, en het verbod op conversiehandelingen maakt het volgens hem moeilijk om te begeleiden zonder te sturen. Of dat laatste klopt, hangt af van de wettekst hierboven.

Bron

Edward Jansen, Is transgenderisme een vorm van maatschappelijke brainwash?, Genderinfo.nl, 3 juni 2026. genderinfo.nl/wetenschap-en-debat/edward-jansen-is-transgenderisme-maatschappelijke-brainwash/