Pediatric affirmation: van Dutch Protocol tot doctrine
Het zogenoemde "Dutch Protocol" — ontwikkeld in de jaren '90 bij de VUmc — was een zorgvuldig opgebouwde benadering voor een zeer kleine, scherp geselecteerde groep jongeren. Drie decennia later is "affirmation-only" een geclaimde wereldwijde norm — toegepast op een populatie die het origineel-protocol nooit zou hebben opgenomen.
Het kader
Deze casus toont heilige wetenschap en doctrine boven persoon: een specifiek protocol werd geheiligd, vervolgens van zijn selectiekader losgesneden, en als universele norm geponeerd. Het effect: heterogene patiëntpopulaties krijgen uniforme interventie.
De observaties
Het oorspronkelijke Dutch Protocol (Cohen-Kettenis, De Vries, et al.) was gericht op kinderen met:
- Langdurige (vanaf jonge leeftijd), intense en consistente genderdysforie
- Stabiele psychologische ondersteuning binnen het gezin
- Geen significante co-morbide psychopathologie
- Uitvoerige multidisciplinaire verkenning, vaak meer dan een jaar
- Pas dan: puberty blockers, vervolgens cross-sex hormones bij 16, chirurgie bij 18
De gerapporteerde uitkomsten van die zorgvuldig geselecteerde groep waren positief — maar het ging om vrijwel uitsluitend prepuberale, vaak biologisch-mannelijke kinderen met klassieke pediatric onset dysphoria.
In de twee decennia daarna is het protocol stapsgewijs versoepeld. WPATH SOC7 (2011) en SOC8 (2022) verwijderden veel oorspronkelijke selectie-criteria. Affirmation-only-modellen — geadopteerd door Britse, Amerikaanse, Canadese en delen van het Nederlandse zorgsysteem — vereisten geen multidisciplinaire verkenning meer. Adolescent-onset dysphoria, co-morbide autisme, eerder seksueel misbruik, depressie — allemaal werden geen contra-indicaties meer. De patiëntpopulatie veranderde dramatisch: voornamelijk biologisch-vrouwelijke adolescenten met later onset, vaak met meerdere co-morbide diagnoses.
De doctrine bleef dezelfde: "Dutch Protocol-evidence supports affirmation". In werkelijkheid: de evidence-basis was nooit getest op deze nieuwe populaties. Cass (2024) en de Karolinska-reviews (2019-2021) constateerden dat de extrapolatie wetenschappelijk onverantwoord was.
De analyse
Dit is hoe een specifiek klinisch protocol doctrinair wordt. Het oorspronkelijke werk had veel zorgvuldigheid; de uitbreiding had die niet. Maar omdat de uitbreiding werd verkocht onder de naam van het origineel ("Dutch Protocol", "evidence-based", "gold standard"), bleef het mythische gezag intact.
Het meest verontrustend was de klinische uniformiteit. Een veertienjarige autiste met depressie, een tienjarige met klassieke pediatric onset, een achttienjarige met onverwerkt trauma — alle kregen formuleerbare hetzelfde affirmation-protocol. Heterogeniteit van patiënten werd geofferd voor doctrinaire eenduidigheid.
Caveats
- Affirmation-only is niet altijd verkeerd. Voor sommige patiënten — degenen die het origineel Dutch Protocol-profiel hadden — is het mogelijk de juiste benadering. De zorg geldt de universele toepassing.
- Niet alle clinici binnen het affirmation-paradigma zijn doctrinair. Veel werken zorgvuldig en kritisch binnen instituties die hen anders bepalen.
- De omslag naar exploration-first die nu plaatsvindt (UK, Zweden, Finland, Denemarken) is ook een doctrinaire correctie; ook hier kan over geschoten worden. Klinische zorgvuldigheid blijft individueel.
Bronnen
- Cohen-Kettenis, P. T. & van Goozen, S. H. (1998). Pubertal delay as an aid in diagnosis and treatment of a transsexual adolescent. European Child & Adolescent Psychiatry.
- De Vries, A. L. et al. (2014). Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics, 134.
- Biggs, M. (2022). The Dutch Protocol for juvenile transsexuals. Journal of Sex & Marital Therapy.
- Cass Review (2024). Final Report.